Eerst minnelijk oplossen, pas gerechtelijk wanneer het écht moet
Vorige week verschenen in Het Laatste Nieuws en op HLN.be meerdere artikels over de toenemende schuldenproblematiek bij inwoners van onze gemeenten. De berichtgeving legde een structurele realiteit bloot: steeds meer burgers zien hun financiële situatie ontsporen en doen vaak noodgedwongen een beroep op schuldbemiddeling of collectieve schuldenregeling.
Achter die cijfers schuilen geen statistieken, maar mensen. Gezinnen die geconfronteerd worden met oplopende kosten, zelfstandigen met tijdelijke liquiditeitsproblemen, burgers die de stap naar hulp te laat zetten uit schaamte of onmacht. De manier waarop we als samenleving met die schulden omgaan, zegt veel over onze economische maturiteit én ons maatschappelijk kompas.
Te vaak zien we dat juridische procedures het vertrekpunt worden in plaats van het sluitstuk. Dossiers verharden, kosten lopen op en de druk neemt toe — niet alleen financieel, maar ook mentaal. Die psychologische dimensie van invordering wordt in het publieke debat systematisch onderschat. Zodra het gerechtelijke apparaat wordt ingeschakeld, verandert de dynamiek fundamenteel: dialoog maakt plaats voor dreiging en escalatie. Zelfs wanneer dat juridisch correct gebeurt, creëert het een context van machteloosheid die een constructieve oplossing net bemoeilijkt. Dat kan anders.
Daarom is de keuze voor “amicable first” geen zachte reflex, maar rationeel beleid.
De aanpak die onder meer door de federatie van de minnelijke invorderaars (ABR-BVI) wordt uitgedragen, vertrekt vanuit een andere logica: eerst aantoonbaar minnelijk, professioneel en gecontroleerd. Dat betekent transparante communicatie over hoofdsom, interesten en kosten. Het betekent reële inspanningen om tot haalbare afbetalingsplannen te komen. Het betekent voldoende tijd en ruimte voor dialoog, en documentatie van de ondernomen stappen vóór een gerechtelijke procedure wordt opgestart .
Minnelijk invorderen is geen vrijblijvende herinnering. Het is een wettelijk gereguleerd traject onder toezicht van de FOD Economie, met duidelijke regels rond proportionaliteit en consumentenbescherming. Het verschil in vertrekpunt is fundamenteel: de minnelijke invorderaar handelt niet vanuit publieke macht, maar als bemiddelende actor binnen een strikt kader. Dat verlaagt de mentale druk en verhoogt in de praktijk de kans op effectieve terugbetaling. Een gerechtelijk traject valt onder controle van de gerechtsdeurwaarders zelf, en dat is toch anders: daar is men rechter én partij.
Ook de overheid heeft hierin een voorbeeldfunctie. Wanneer overheidsinstanties te snel overschakelen naar geautomatiseerde of gerechtelijke procedures, ondergraven zij het proportionaliteitsprincipe dat zij zelf aan de markt opleggen . Een geloofwaardig invorderingsbeleid vraagt consequent gedrag: eerst een volwaardig minnelijk traject, pas daarna — wanneer het echt noodzakelijk is — de gerechtelijke stap.
De recente berichtgeving toont aan dat schulden geen marginaal fenomeen zijn, maar een breed maatschappelijk vraagstuk. De vraag is dus niet óf we invorderen, maar hóé we dat doen.
België kan kiezen voor een model dat vertrekt vanuit macht en snelle escalatie — of voor een systeem dat inzet op herstel, efficiëntie en vertrouwen.
Eerst minnelijk. Professioneel. Gecontroleerd.
Daarna pas gerechtelijk — als sluitstuk, niet als automatisme.
Dat is geen zachtheid.
Dat is verantwoord en toekomstgericht beleid.
